Kısa cevap
Trafik sigortasından (ZMSS) yapılan ödeme karşılığında imzalanan ibraname, ödenen tutar açıkça yetersizse KTK m. 111/2 uyarınca ibra tarihinden itibaren iki yıl içinde iptal edilebilir; bu süre hak düşürücüdür ve yargılamada kendiliğinden dikkate alınır. Kasko sigortasında ise Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin incelenen bir kararında KTK m. 111'in uygulanamayacağı belirtilmiş, ibraname TBK m. 132 ve irade bozukluğu hükümlerine göre değerlendirilmiştir. Bu nedenle kasko ibranamesine “fazlaya ilişkin haklar saklıdır” kaydının düşülmesi önem taşır.
Sigorta Ödemesinde İbraname Neden Sorun Yaratır?
Sigorta tazminatı ödemesi sırasında sigortacının sigortalıya veya zarar görene bir ibraname imzalattığı sık görülür. Uygulamada temel sorun, bu belgenin sonradan ek tazminat talebine engel olup olmadığıdır. Cevap, uyuşmazlığın zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortasından mı yoksa kasko sigortasından mı kaynaklandığına göre değişir.
KTK m. 111 Ne Düzenliyor?
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 111'in birinci fıkrası, Kanun'la öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmaları geçersiz sayar. İkinci fıkra, tazminat miktarına ilişkin olup yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşma veya uzlaşmaların, yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebileceğini hükme bağlar.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 132'ye göre borç, tarafların şekle bağlı olmaksızın yapacakları ibra sözleşmesiyle tamamen veya kısmen ortadan kaldırılabilir. İbranamenin genel rejimi budur. KTK m. 111/2 ise trafik kazasından doğan zararlarda bu genel rejimi sınırlayan özel bir koruma getirir: ibraname geçerli kurulmuş olsa dahi, ödenen tutar açıkça yetersizse zarar gören belirli süre içinde ibranın bağlayıcılığını ortadan kaldırabilir.
İptal İradesi ve İki Yıllık Hak Düşürücü Süre
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, KTK m. 111/2'den yararlanmak için ibra belgesinin iptalinin açıkça ve ayrıca istenmesi gerekmediğini; bu hususun yargılama sırasında ileri sürülebileceğini, yapıldığı tarihten itibaren iki yıl içinde hükümlerinin kabul edilmediğine ilişkin bir irade açıklamasının da yeterli olduğunu belirtmektedir. Yasada öngörülen iki yıllık süre hak düşürücü olup yargılamada kendiliğinden dikkate alınır (Yargıtay 4. HD, 2023/5457 E., 2025/5094 K., 27.03.2025).
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi Uygulaması (Trafik Sigortası)
Dairenin son dönem kararları sürenin sıkı uygulandığını göstermektedir:
| Karar | Olay | Sonuç |
|---|---|---|
| 4. HD, 2023/5457 E., 2025/5094 K., 27.03.2025 | ZMSS; yaya yaralanması. Mart 2018 tarihli “Protokol, Sulh, Feragatname ve İbraname”; başvuru 02.06.2022'de yapılmıştır. | İki yıllık süre dolduğundan itiraz hakem heyeti kararı oybirliğiyle bozulmuştur. Heyetin, ibranın gelişen maluliyet nedeniyle sona erdirme niteliği taşımadığı yönündeki gerekçesi sonucu değiştirmemiştir. |
| 4. HD, 2024/11733 E., 2026/1917 K., 19.02.2026 | ZMSS'siz araç yayaya çarpmıştır. İbraname 27.10.2018, ödeme 02.11.2018; başvuru 02.08.2023'te yapılmıştır. | Süre geçtiği ve talep gelişen maluliyete dayanmadığı için hakem heyeti kararı oy çokluğuyla onanmıştır. |
2026/1917 sayılı kararda karşı oy dikkat çekicidir. Azlık, davacının 06.01.2021'de sigorta şirketine yaptığı harici başvuruyu (Covid-19 nedeniyle durmuş sayılan 95 günün eklenmesiyle) ibrayı iptal iradesi olarak değerlendirmekte ve süre içinde saymaktadır. Çoğunluk ise başvurunun iki yıllık süre geçtikten sonra yapıldığı gerekçesiyle kararı onamıştır. Bu nedenle uygulamada yalnızca sigorta şirketine yazı göndermekle yetinmeyip süre dolmadan Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurmak veya dava açmak güvenli yoldur.
Kaskoda KTK m. 111 Uygulanır mı?
Kasko sigortası bir zarar sigortasıdır; KTK m. 111 ise Karayolları Trafik Kanunu'nun sorumluluğa ilişkin hükümleri arasında yer alır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, incelenen bir kasko pert dosyasında KTK m. 111'in kasko sigortalarında uygulanamayacağını belirtmiş; ibraname imzalanırken irade fesadı ileri sürülmediği ve ispatlanmadığı için itiraz hakem heyeti kararını onamıştır (4. HD, 2023/4816 E., 2025/2606 K., 17.02.2025). Dolayısıyla ZMSS'de iki yıl içinde “yetersiz ödeme” gerekçesiyle ileri sürülebilen itiraz, kaskoda aynı biçimde beklenmemelidir. Kaskoda tek başına yetersizlik iddiası, ibranamenin aşılması için yeterli görülmemektedir.
Kaskoda “Fazlaya İlişkin Haklar Saklıdır” Kaydı (İhtirazi Kayıt)
Kasko ibranamesinde fazlaya ilişkin hakların saklı tutulup tutulmaması sonucu belirgin biçimde etkiler:
| Durum | Yargıtay yaklaşımı | Karar |
|---|---|---|
| İhtirazi kayıt yok; ödeme “kayıtsız şartsız” kabul edilmiş. | İbra geçerlidir. “Zor durumda kaldım” savunması delille desteklenmedikçe sonuç doğurmaz; başvuru reddedilir. | 4. HD, 2025/4171 E., 2025/8160 K., 21.05.2025 |
| Mutabakatnameye “fazlaya ilişkin haklarımız saklıdır” kaydı konmuş. | Hakem heyeti “ihtirazi kayıt yok” gerekçesiyle başvuruyu reddedemez; fazlaya ilişkin hak bulunup bulunmadığı incelenmelidir (bozma). | 4. HD, 2024/3634 E., 2025/13293 K., 30.09.2025 |
| Saklı tutma kaydı var; ancak ibrada rayiç değer ve sovtaj bedeli konusunda mutabakata varılmış. | Mutabakata varılan kalemler dışında fazla hak ispatlanmalıdır; rayiç değerdeki fark fazlaya ilişkin hak sayılmaz (oy çokluğu, bozma). | 4. HD, 2023/8438 E., 2025/3037 K., 20.02.2025 |
Bu kararlar birlikte okunduğunda, saklı tutma kaydının tek başına yeterli olmadığı, ancak kaydın bulunması hâlinde fazla hakkın gerçekten var olup olmadığının esastan incelenmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır. Kaydın bulunmaması ise, 2025/8160 sayılı kararda görüldüğü üzere, ibranın geçerli sayılması ihtimalini güçlendirmektedir.
Kaskoda İradenin Sakatlanması Yolu
Kaskoda ibranın aşılması için başlıca yol TBK'daki irade bozukluğu hükümleridir. Aşırı yararlanmada (TBK m. 28) zarar gören, zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanıldığını ileri sürebilir ve hakkını düşüncesizlik veya deneyimsizliği öğrendiği ya da zor durumun ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl, her hâlde sözleşmenin kurulduğu tarihten başlayarak beş yıl içinde kullanabilir. Esaslı yanılma hâlinde taraf sözleşme ile bağlı olmaz (TBK m. 30); yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle sözleşme yapan taraf, bu durumu öğrendiği veya etkinin ortadan kalktığı andan itibaren bir yıl içinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirmezse sözleşmeyi onamış sayılır (TBK m. 39). İbranın bozulduğunu iddia eden taraf bu hususu ispatla yükümlüdür; yukarıdaki kararlarda “zor durumda kalma” ve “yanıltılma” iddiaları somut delil sunulmadığı için sonuç vermemiştir.
Uygulamaya Yönelik Sonuçlar
- İbranameyi dikkatle okuyun: Ne kadarının “kayıtsız şartsız” kabul edildiği ve hangi tazminat kalemlerinin kapsandığı belirlenmelidir; genel ve kapsamlı ifadeler sonradan aşılması güç sonuçlar doğurur.
- Kaskoda saklı tutma kaydı ekleyin: “Fazlaya ilişkin haklar saklıdır” kaydı ibranameye açıkça yazılmalıdır. Rayiç değer ve sovtaj bedeli üzerinde mutabakat varsa, bu kalemlerdeki fark sonradan fazlaya ilişkin hak sayılmayabileceğinden mutabakatın kapsamı ayrıca belirlenmelidir.
- Zarar kesinleşmeden ibra vermeyin: Bedensel zararlarda maluliyet raporu kesinleşmeden veya aktüer hesabı yapılmadan ibra verilmemelidir; verilmişse ZMSS'de iki yıllık süre kaçırılmamalıdır.
- Süreleri takvime yazın: Süre dolmadan Sigorta Tahkim Komisyonu'na veya mahkemeye başvurulmalıdır. İçtihat zamanla değişebileceğinden, bir dilekçede kullanılmadan önce güncel kararlar yeniden kontrol edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
İbraname imzaladım, trafik kazası tazminatımı artık isteyemez miyim? ZMSS kaynaklı zararlarda ödenen tutar açıkça yetersizse, ibranın yapıldığı tarihten itibaren iki yıl içinde başvurulabilir (KTK m. 111/2).
Kaskoda ibraname imzaladım, fazla hak doğar mı? Fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğu bir kayıt varsa saklı tutulan hakkın gerçekten bulunup bulunmadığı incelenir; kayıt yoksa ibranın geçerli sayılma ihtimali yüksektir.
Kasko için KTK m. 111 uygulanır mı? Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin incelenen bir kasko kararında uygulanmamıştır; kaskoda irade bozukluğu hükümleri ön plandadır.
Kaynaklar ve mevzuat
- Mevzuat: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 111; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 28, 30, 39, 132.
- Yargıtay 4. HD: 2023/5457 E., 2025/5094 K. · 2024/11733 E., 2026/1917 K. · 2023/4816 E., 2025/2606 K. · 2025/4171 E., 2025/8160 K. · 2024/3634 E., 2025/13293 K. · 2023/8438 E., 2025/3037 K.
İlgili Yazılar
- Sigorta Uyuşmazlığında Tahkim mi, Mahkeme mi?
- Kasko Hasarı Reddedildi · Pert ve Kasko Uyuşmazlıkları
- Sigorta Tahkim Komisyonu Rehberi · Araç Değer Kaybı